SaaS Nedir? Örneklerle Hizmet Olarak Yazılım ve SaaS Geliştirme

SaaS nedir? SaaS (Software as a Service, hizmet olarak yazılım), sağlayıcının kendi sunucularında çalıştırdığı, güncel tuttuğu ve erişim için genellikle abonelik ücreti aldığı, sizin ise tarayıcı veya uygulama üzerinden kullandığınız yazılımdır. Kurmanız, yama yüklemeniz veya yedeğini almanız gerekmez. E-postanızı tarayıcıdan okuyorsanız, dosyalarınızı bulut depolamada tutuyorsanız ya da bir e-ticaret altyapısı üzerinden satış yapıyorsanız zaten her gün SaaS kullanıyorsunuz. Bu yazıda modeli sade bir dille anlatıyor, diğer bulut modellerinden farkını, gerçek örnekleri ve bir işletmenin yazılım kiralamadan ya da kendi SaaS ürününü geliştirmeden önce sorması gereken soruları ele alıyoruz.

SaaS nedir? Kısa ve net tanım

En çok başvurulan tanım ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'ne (NIST) aittir. NIST SP 800-145 bulut bilişim tanımına göre SaaS, sağlayıcının bulut altyapısında çalışan uygulamaları kullanma imkânıdır; müşteri ağı, sunucuları, işletim sistemini ve depolamayı yönetmez, en fazla kullanıcıya özel sınırlı ayarları değiştirir.

Pratikte bunun üç anlamı vardır. Birincisi, yazılım tek bir yerde, sağlayıcı tarafından çalıştırılır ve her müşteri ona internet üzerinden ulaşır. İkincisi, erişilebilirlik, güvenlik yamaları, yedekleme ve yeni sürümler sağlayıcının sorumluluğundadır. Üçüncüsü, yazılımın bir kopyasını satın almazsınız; belirli bir süre kullanma hakkı için ödeme yaparsınız. Kullanıcı, şube veya işlem başına fiyatlandırma gibi her şey bu modelin üzerine eklenen ticari kararlardır.

SaaS, PaaS ve IaaS farkı: kim neyi yönetir?

SaaS, aynı NIST belgesindeki üç hizmet modelinden biridir. Aralarındaki fark, sağlayıcının yazılım yığınının ne kadarını sizin yerinize yönettiğidir:

• IaaS (hizmet olarak altyapı): Sanal sunucu, depolama ve ağ kiralarsınız. İşletim sistemini ve üstündeki her şeyi siz kurar, siz yönetirsiniz. Genellikle yazılım ve sistem ekipleri kullanır.
• PaaS (hizmet olarak platform): Kendi kodunuzu yönetilen bir platforma yüklersiniz. Sunucu, çalışma ortamı ve veritabanını sağlayıcı işletir; uygulamanız sizin sorumluluğunuzdadır.
• SaaS (hizmet olarak yazılım): Hazır bir uygulamayı kullanırsınız. Donanımdan tıkladığınız özelliğe kadar tüm katmanları sağlayıcı yönetir.

Akılda kalıcı bir benzetme: IaaS'ta mutfak kiralarsınız, PaaS'ta tarifinize göre pişiren bir aşçıyla birlikte mutfak kiralarsınız, SaaS'ta ise yemeği sipariş edersiniz. Bir SaaS şirketinin ürünü de çoğu zaman arka planda IaaS veya PaaS üzerinde çalışır; üç terimin hep birlikte anılmasının nedeni budur.

SaaS nasıl çalışır? Giriş ekranının arkası

Dışarıdan bakınca bir SaaS ürünü, giriş ekranı olan bir web sitesine benzer. Arkasında ise her şeyi belirleyen birkaç tasarım kararı vardır.

Tek uygulama, çok müşteri

SaaS ürünlerinin çoğu çok kiracılıdır (multi-tenant): Tek bir uygulama birçok müşteriye hizmet verir ve müşterilerin verileri ayrı sunucularla değil, yazılımın kurallarıyla birbirinden ayrılır. Modeli ekonomik yapan budur; en ciddi mühendislik riski de buradadır, çünkü unutulan tek bir kontrol bir müşterinin verisini başka bir müşteriye gösterebilir. Her müşteriye ayrı bir kurulum verilen tek kiracılı yapılar da vardır ve büyük ya da regülasyona tabi müşterilerde sık tercih edilir.

Abonelik, paketler ve limitler

Faturalama ürünün bir parçasıdır, sonradan eklenen bir ayrıntı değildir. Paketler hangi müşterinin hangi özelliklere, kaç kullanıcıya veya ne kadar kullanıma sahip olduğunu belirler. Uygulama bu limitleri uygulamalı, paket yükseltme ve düşürmeyi yönetmeli, fatura üretmeli ve ödeme başarısız olduğunda ne olacağını bilmelidir.

Sürekli güncelleme

Canlıda tek bir sürüm olduğu için sağlayıcı iyileştirmeleri ve güvenlik düzeltmelerini tüm müşterilere aynı anda ulaştırabilir. Öteki yüzü ise müşterinin beğenmediği bir değişiklikte eski sürümde kalamamasıdır. İyi SaaS sağlayıcıları değişiklikleri önceden duyurur ve mevcut iş akışlarını bozmamaya özen gösterir.

SaaS örnekleri ve lisansın daha mantıklı olduğu durumlar

Bilinen örnekler arasında Google Workspace ve Microsoft 365 gibi ofis ve e-posta paketleri, Salesforce gibi CRM sistemleri, Shopify gibi e-ticaret altyapıları ve Slack gibi ekip içi yazışma araçları sayılabilir. Daha küçük ve tek bir sektöre odaklanan birçok ürün de aynı modelle çalışır; B2B SaaS denince genellikle bu tür, işletmelere satılan ürünler kastedilir.

Kendi ürünlerimiz iki modeli yan yana gösteriyor: spor tesisleri için geliştirdiğimiz Multi Score Screen canlı skor yazılımı kort sayısına göre aylık abonelikle sunuluyor; tek seferlik ödemeyi tercih eden tesisler için ise kort başına ömür boyu lisans seçeneği var.

Kendi ürünümüz Multi Score Screen ikinci türe bir örnektir: Spor tesisleri için kortları, maçları ve canlı skorları yöneten, bunları TV'lerde, telefonlarda ve hakem tabletlerinde gösteren bulut tabanlı bir platform. Aboneliğin tek seçenek olmadığını da gösterir: Fiyatlar sayfamızda görüldüğü gibi tesisler aylık paketlerden birini ya da kort başına tek seferlik bir lisansı seçebilir. Bazı müşteriler öngörülebilir aylık gideri ve dahil olan güncellemeleri tercih eder; bazıları ise bir kez ödeyip yazılımı süresiz kullanmayı ister. İkisini birden sunmak bir çelişki değil, bilinçli bir ürün kararıdır.

İşletmeler için SaaS'ın artıları ve riskleri

SaaS'ın yaygın olmasının iyi nedenleri var; ama yazılım kiralamak, işinizin bir kısmını bir tedarikçiye emanet etmek demektir. İki tarafı da tartın:

• Hızlı başlangıç: Sunucu veya kurulum olmadan aynı gün kaydolup kullanmaya başlayabilirsiniz.
• Öngörülebilir işletme gideri: Abonelik barındırmayı, bakımı ve güncellemeleri kapsar.
• Her yerden erişim: Tarayıcı ve internet bağlantısı yeterlidir; dağıtık ekipler için uygundur.
• Sağlayıcıya bağımlılık: Fiyatlar, özellikler ve koşullar değişebilir, ürün kapanabilir.
• Veri konumu ve KVKK: Verinin nerede saklanıp işlendiğini ve bunun KVKK gibi size uygulanan veri koruma kurallarına uyup uymadığını bilmeniz gerekir.
• Çıkış planı: Bağlanmadan önce verilerinizi kullanılabilir bir biçimde dışa aktarıp aktaramadığınızı kontrol edin.
• Uyum: Binlerce müşteri için tasarlanmış bir ürün sıra dışı bir süreci nadiren birebir karşılar. Bu kararı özel yazılım mı hazır yazılım mı rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

SaaS ürünü seçerken önce sorulacak sorular

İşinizin bağımlı olacağı bir araca kaydolmadan önce sağlayıcıdan, ya da dokümantasyonundan, şu sorulara net yanıt alın:

1. Verilerimiz nerede saklanıyor ve işleniyor, sağlayıcıda kimler erişebiliyor?
2. Dosyalar ve geçmiş dahil tüm verimizi istediğimiz an standart bir biçimde dışa aktarabilir miyiz?
3. Aboneliği bitirdiğimizde verilerimize ne oluyor ve ne kadar süre saklanıyor?
4. Kesintiler nasıl duyuruluyor; bir durum sayfası veya yazılı bir hizmet seviyesi taahhüdü var mı?
5. Hangi entegrasyonlar veya API'ler mevcut, araç kullandığımız sistemlerle konuşabiliyor mu?
6. Fiyat değişiklikleri nasıl yapılıyor ve müşterilere ne kadar önceden bildiriliyor?

Türkiye'de kişisel veri işliyorsanız, verilerin yurt dışındaki bir sunucuda tutulması KVKK kapsamında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Sağlayıcının veri işleme sözleşmesini ve sunucu konumunu baştan isteyin; hukuki değerlendirme için avukatınıza danışın.

Bir sağlayıcı bu sorulara yazılı yanıt veremiyorsa, bu da bir bilgidir. Aynı liste kendi SaaS ürününüzü geliştirirken tersinden işe yarar: Bunlar, kendi müşterilerinizin size soracağı sorulardır.

Kendi SaaS ürününüzü geliştirmek: emeği ne belirler?

Yazılımı satın almak yerine hizmet olarak satmayı planlıyorsanız, görünen özellikler çoğu zaman işin küçük kısmıdır. Tahmin yapmadan önce her SaaS ürününün ihtiyaç duyduğu temelleri listeleyin:

1. Kiracı ayrımı: Her müşterinin verisinin nasıl ayrıldığını tanımlayan ve her sorguda, her dosya indirmede uygulanan net bir model.
2. Hesaplar ve yetkiler: Kayıt, giriş, şifre sıfırlama, roller ve izinler, ekip üyesi davetleri.
3. Faturalama: Paketler, deneme süresi, yükseltme, başarısız ödeme, e-Fatura/e-Arşiv ve satış yaptığınız ülkelerin vergi kuralları.
4. Güvenlik: OWASP Top 10 listesinde özetlenen yaygın web risklerine karşı koruma, yedekleme, kayıt tutma ve denenmiş bir geri yükleme prosedürü.
5. Operasyon: İzleme, hata takibi, erişilebilirlik uyarıları ve kesinti olmadan güncelleme yayınlama yöntemi.
6. Destek ve yönetim araçları: Müşteriyi bulmak, veriyi düzeltmek ve soruları yanıtlamak için veritabanına elle dokunmadan kullanılan bir iç panel.

Maliyet, bunlardan hangilerinin ilk günden gerektiğine ve çekirdek özelliğin ne kadar karmaşık olduğuna bağlıdır; kapsam yazılmadan verilen her fiyat tahminden ibarettir. Mantıklı yol bir MVP'dir (minimum uygulanabilir ürün): Tek ve iyi tanımlanmış bir problem, az sayıda gerçek müşteri ve yalnızca yukarıdaki temeller; ardından müşterilerin gerçekten kullandığı özelliklere göre büyümek. Özel yazılım geliştirme projelerinde izlediğimiz yol da budur: Tek satır kod yazılmadan önce yazılı bir kapsam üreten kısa bir keşif aşamasıyla başlarız.

İki seçim erken aşamada özel dikkat ister. Birincisi kiracıların veri modelidir, çünkü sonradan değiştirmek her müşteriyi taşımak demektir. İkincisi ürünü nasıl yayınlayıp güncelleyeceğinizdir, çünkü bir SaaS hiçbir zaman bitmez: Müşterisi olduğu sürece sürekli yeni sürümle yaşar.

Fiyatlandırma modelini de kodlamaya başlamadan önce seçin. Kullanıcı başına, şube başına, kullanım miktarına göre veya sabit paketlerle ücretlendirme; veritabanında neyin sayılacağını, hangi limitlerin uygulanacağını ve raporların nasıl hazırlanacağını belirler. Deneme süresi, yıllık ödeme indirimi ya da tek seferlik lisans gibi seçenekleri sonradan eklemek mümkündür, ama ilk tasarımda yer açılmamışsa beklenenden fazla iş çıkarır.

Paylaş:XLinkedInWhatsApp